Shembja nuk është më Teatër….

Kryeministri nuk harron asgjë dhe nuk tërhiqet nga planet e tij. Edhe sikur t’i duhet të presë 20 vjet për to. Ngritja e një komisioni negocimi, thirrja publike e Bashkisë, zbrazja e godinës janë akti final që vulos fatin e shembjes së Teatrit Kombëtar, i cili si edhe projektet e tjera të pezulluara për shkak të protestave të opozitës  priten të rinisin.

Suadela Balliu

Ka një  kohë për të ndërtuar dhe një kohë për të shembur, thotë Predikuesi  në Shkrimet e Shenjta. Ashtu edhe qeveria shqiptare dhe bashkia e Tiranës, për arsye asfare të shenjta e me gjasë të pamotivuar nga filozofia e mbretit Solomon e ka vendosur t’i japë fund jetës së godinës së Teatrit Kombëtar, duke e shembur pikërisht në këto kohë.

Ndërsa ligji 37 i miratuar shtatorin e vitit të kaluar në Kuvend i hapi rrugën zyrtarisht shembjes së godinës, qeveria vendosi të presë kohën më të volitshme për goditjen finale.

Fillimisht u duk se qëndresa e gjatë e atij komuniteti të vogël artistësh e qytetarësh në sheshin mes dy teatrove mund të kishte çuar së paku në reflektim kryeministrin Rama, kryebashkiakun Veliaj dhe maxhorancën socialiste që e lanë procesin e nisur vrullshëm e me debate në gjendje të pezullt për afro një vit. Dalja e opozitës nga parlamenti në rrugën e protestave të pandërprera prej muajit shkurt e bënë të vështirë në mos të pamundur për të ndërhyrë.

Ndërsa opozita duket se ka vendosur të mos i thërrasë njerëzit në bulevard në pikun e temperaturave të larta, megjithëse nuk ka hequr dorë nga kushtet e saj të patjetërsueshme që kulmojnë me largimin e Ramës si kryeministër edhe pse e paqartë me hapat që do të hedhë më tej, dje Bashkia e Tiranës ka shpallur zyrtarisht konkursin me të cilin kërkon të shembë godinën dhe të grabisë truallin e Teatrit Kombëtar.

Pas Vendimit të Këshillit të Ministrave publikuar më 3 qershor që i dha udhë krijimit të komisionit të vlerësimit dhe negocimit me kompanitë private që do të shfaqin interes

realizimin e projektit të zhvillimit të zonës së Teatrit Kombëtar, duke përfshirë projektimin, ndërtimin dhe dorëzimin e godinës së re të Teatrit Kombëtar, shembja e godinës aktuale është tashmë fakt.

Kryeministri Rama nuk harron asgjë dhe nuk tërhiqet nga planet e tij. Edhe sikur t’i duhet të presë 20 vjet për to. I parashihte partneritetet publik-privat që më 1998, kur ishte ministër Kulture dhe e gjykonte godinën e ndërtuar nga italianët më 1938,  si të padenjë për teatër.

Nuk është rastësi që veprimet si zbrazja e godinës, ndërprerja e energjisë elektrike dhe furnizimit me ujë kanë nisur në verë. Edhe ligji për ndërtimin e Teatrit të ri Kombëtar u miratua vitin e kaluar, në korrik.

Atëkohë ishin vetëm ai grupim i njohur si Aleanca për Mbrojtjen e Teatrit, që protestonte jashtë Parlamentit, ndërsa brenda votohej ligji që kërkonte shumicë të thjeshtë.

Me 17 muaj qëndresë dhe protesta në oborrin e Teatrit, artistët dhe qytetarët bënë dje thirrje për t’iu bashkuar protestës, pas sinjalizimeve se policia do të rrethonte zonën gjatë orëve të natës.

“Shembja e Teatrit ka filluar zyrtarisht, por ne nuk frikësohemi. Këtë e dinim që ditën e parë.

Sot duhet të jemi të gjithë të bashkuar sa më shumë tek sheshi i Teatrit, rezistenca është në cikël 24 orësh, nuk ka më kthim”, shkruhej në faqen e Facebook-ut të Aleancës në Mbrojtje të Teatrit, të cilët e cilësonin këtë të fundit si kalanë e rezistencës së të gjithë kauzës opozitare. “Ne thjesht nuk mund të lejojmë që kjo Kala të bjerë. Tani mbetet e gjitha në ndërgjegjen tonë të përbashkët. Të gjithë të bashkuar e sigurt që do ia dalim”.

Ishte pikërisht ky grupim që publikoi edhe thirrjen e hapur të komisionit të ngarkuar për vlerësimin e palëve private për projektin e teatrit, publikuar dje në Fletoren Zyrtare.

“E gjithë kjo procedurë, e cila filloi me VKM-në e publikuar më 3 qershor, bazohet tërësisht mbi një ligj anti-kushtetues i cili e lejon qeverinë të veprojë si një feudal mesjetar. Nëpërmjet këtij ligji qeveria mund të grabisë pasuri publike e private ku e si të dojë dhe t’ua dhurojë klientëve të saj pa pyetur askënd”, gjykon Aleanca për mbrojtjen e Teatrit, duke e cilësuar ironike përkimin e ditës ku nis shembja e teatrit, ndërsa në një zonë tjetër të kryeqytetit përurohej Godina e Re e Drejtësisë në tre vjetorin e Reformës së shumëpërfolur në Drejtësi.

Vitin e kaluar ajo që denoncohej me shkatërrimin e një objekti me vlerë historike, kulturore, por edhe shpirtërore për shumë breza artistësh, ishte edhe ligji special i hartuar për kompaninë Fusha sh.p.k, e cila merrte përsipër ndërtimin e teatrit të ri, pa barrë shpenzimesh për buxhetin e shtetit. Për opozitën dhe artistët që e kundërshtuan kjo ishte një aferë e pastër korruptive,  që dëmtonte konkurrencën, pasi ishte hartuar enkas për një subjekt privat.

Por me dy kthimet për rishikim që presidenti Meta i bëri ligjit dhe me sugjerimin e Komisionit Europian që të bëheshin amendimet në ligj e të hapej gara, qeveria bëri disa ndryshime ku në vend të kompanisë Fusha, realizimi i projektit do të bëhej me çdo palë private që do të rezultojë fituese nga komisioni i vlerësimit dhe negocimit, në bazë të kritereve të përcaktuara me ligj.

Edhe pse u duk se  “Fusha sh.p.k” doli jashtë loje, me thirrjen publike të bashkisë për çdo palë private të interesuar, rezulton që kjo kompani pikërisht në zonën edhe ku pritet të realizohet projekti, mes rrugëve “Abdi Toptani” dhe “Murat Toptani”, ka në pronësi pronë të paluajtshme truall dhe ndërtesa.

Kjo ishte një nga pikat, që presidenti Meta do ta kthente sërish ligjin e miratuar për rishikim ligjin e miratuar nga Kuvendi më 20 shtator.

Fillimisht Meta kishte renditur nëntë pika, ku ky projektligj binte ndesh me Kushtetutën e një ndër to ishte edhe shkelja e parimeve të Marrëveshjes së Stabilizim Asociimit për dhënien re aksesi të barabartë kompanive private që duan të lidhin kontrata me shtetin. Nga Komisioni Europian do të vinte përgjigje se ndonëse nuk kishte shkelje të parimeve të MSA-së, mirëpritej vullneti i autoriteteve shqiptare për të hapur garën.

Kështu, çdo kompani që do t’i përgjigjet thirrjes së Bashkisë Tiranë brenda 60 ditëve e që do të rezultojë fituese për të lidhur më pas kontratën për realizimin e projektit, do të jetë i detyruar sipas ligjit të ketë lidhur marrëveshje me pronarët e truallit, ku një prej tyre rezulton të jetë propozuesi i parë i këtij projekti, me të cilin Kuvendi me procedurë të përshpejtuar kishte përcaktuar për të bashkëpunuar me të, me trajtim preferencial nëpërmjet një ligji të veçantë, tashmë të rrëzuar.

Presidenti Meta do të argumentonte vitin e kaluar se  Kuvendi nuk kishte  parashikuar asnjë zgjidhje për rolin garantues të shtetit në kushtet kur të drejtat e pronësisë private të një, apo disa pronarëve mund të diktojnë pjesëmarrjen në konkurrim. Për pasojë konkurrimi do të ishte në kushte jo të barabarta e që nuk do të ishte çudi që ky komision i ngritur me anëtarë nga Bashkia e Tiranës,  Ministria  e Drejtësisë,  e Financave dhe Ekonomisë,  e Infrastrukturës dhe Energjisë,  Ministria e Kulturës,  Avokatura e Shtetit dhe trupa teatrore të përzgjedhë si kompani fituese, kompaninë Fusha.

Shembja e paralajmëruar nisi të bëhet konkrete fillimisht me prononcimet e ministres Margariti që e cilësonte rikonstruksionin që kërkojnë artistët dhe qytetarët  protestues si një “falsifikim historik”, fenomen që në gjuhën arkitekturore do të thotë rikonstruksion sipas skemës origjinale, por me materiale moderne. “Le të hapim një polemikë e të themi: “Duam që të bëjmë diçka false apo diçka reale?”, shprehej ministrja e Kulturës pak kohë më parë, ndërsa thoshte se restaurimi i vëllimit nuk i jepte ndonjë gjë të re objektit.

Por fati i godinës futuriste projektuar nga arkitekti italian Gulio Berté,  që u përurua më 1939-n u vulos qëkur Instituti i Monumenteve të Kulturës, në varësi të ministrisë së Kulturës, e vlerësoi më 2014-ën, godinën e ndërtuar në të njëjtën periudhë me Bankën e Shqipërisë dhe hotel “Dajti”- të dyja me status monumente të trashëgimisë kulturore -, si objekt që nuk mbart vlera, duke certifikuar bindjen e kryeministrit Rama se godina pa vlera historike e kulturore, nuk qe e denjë as për një teatër province.

Muajin e shkuar nisi edhe testimi i parë për shembjen e godinës së Teatrit. Një mëngjes u pa se shkronjat identifikuese “Teatri Kombëtar” në fasadë ishin hequr.

Ministrja Margariti do të thoshte se kishte dijeni që gërmat rrezikonin shembjen, ashtu siç edhe kanë pretenduar pararëndësja e saj Kumbaro, kryebashkiaku Veliaj dhe vetë shefi i qeverisë. “Ndoshta duhet të presim që të krijojë dëme në njerëz që të fillojmë të ndërgjegjësohemi”, do të shprehej Margariti në një intervistë televizive.

Rishikimet në ligjin për ndërtimin e teatrit të ri dhe zhvillimit të zonës përreth tij, për të pushuar zërat kritikë se institucioni kombëtar i artit skenik do të ishte veçse një kat i një ndërtese gjigante biznesi, u kujdesën të shtonin kushtin që  mbi tokë, godina e re e Teatrit Kombëtar, të jetë godinë më vete,  asnjë ndërtim tjetër, përveç pjesëve ndihmëse të saj  dhe se i gjithë investimi do të përballohet nga pala private e përzgjedhur, sipas parimit me “çelësa në dorë”.

Por ndërkohë, siç argumentonte presidenti Meta shtatorin e shkuar, ligji i ri nuk mbështetet në një vlerësim gjithëpërfshirës dhe të plotë për tjetërsimin e pronës publike, krahasuar me përfitimet ekonomike të shtetit shqiptar dhe interesin publik. E ditur është bërë vetëm fakti që për komunitetin teatror dhe  publikun teatrodashës do të ketë një ndërtesë me  kushte dhe standarde, pa shpenzuar asnjë para publike nga buxheti i shtetit. Por qeveria ka bërë sikur ka harruar që në fakt, privatit që do të dalë fitues nga tenderi do t’i kalojë pronë  shtetërore.

Finalizimi i shembjes së godinës 80-vjeccare të Teatrit Kombëtar zhvillohet në atmosferën e ndezur të debateve mbi koncesionet e rrugës Milot-Balldren dhe Orikum-Dukat, që llogaritet t’i kushtojnë shtetit 337 milionë euro me TVSH apo koncesionit 20 -vjeçar,  të dhënë kompanisë për kontrollin e pompave të naftës në një garë me vetëm një garues, “Noa Control” , në ditët që në Kuvend miratohej ndryshimi në ligjin e PPP-ve, duke hequr nga sektori i rrugëve ofertat e pakërkuara, që sipas FMN dhe DASH përbëjnë rrezik potencial për rritjen e borxhit publik.

Por “vera e hakmarrjes” së Ramës nuk ndalet te Teatri. Megjithë skandalin e projektit të “Unazës së Re” me  falsifikimin e dokumenteve nga kompania  “DH Albania”  dhe protestën e gjatë të banorëve, qeveria nuk ka treguar shenja tërheqjeje. Pas shembjes së disa godinave private, në zonë zbarkuan efektivë të Forcave të Ndërhyrjes së Shpejtë dhe Policisë së Shtetit, është rihapur gara për tenderin e Unazës së Re, me tetë kompani në garë e ku pritet të përzgjedhë edhe fituesin së shpejti, ndërsa skandali me kompaninë fantazmë duket se është davaritur e kohëzgjatja për “çudinë e madhe ” ka përfunduar.

Pas heqjes së gërmave të Teatrit, Aleanca për Mbrojtjen e tij i vendosi sërish. Prej disa netësh qëndresa për ta mbrojtur ndaj shembjes është kthyer në një maratonë.

“Nëse komuniteti dhe partnerët ndërkombëtarë, “intelektualët” dhe “ekspertët” e paguar prej tyre”, duan të ruajnë sadopak kredibilitetin e tyre, ata duhet të reagojnë sot, qartë dhe publikisht, ndaj kësaj paçavure anti-kushtetuese. Nesër, kur Teatri të mbrohet me forcë, do të jetë tepër vonë!”, shprehen anëtarët e Aleancës për Mbrojtjen e Teatrit, në pezm për mungesën e Gjykatës Kushtetuese, që mund ta kishte zgjidhur problemin. Por ndodhitë e këtyre ditëve, duket se po vulosin fundin e një godine, që përpara se të ishte Teatër Popullor, vuri në skenë një nga tragjeditë më gjakatare të gjyqit special që urdhëroi pushkatimin e kundërshtarëve të regjimit që u instalua për  45 vjet. Javën e kaluar në atë shesh mes dy godinave “u vra” Jul Cezari, që do të jetë ndoshta e fundmit shfaqje teatri në godinën që kemi njohur deri më sot. /Gazeta Liberale