Evoluim i rrezikshëm i marrëdhënieve SHBA-Rusi

Pas ardhjes në detyrë si president i SHBA, Obama deklaronte se synonte rithemelimin e marrëdhënieve amerikano-ruse, të cilat ishin tensionuar ndjeshëm, për shkak të ndërhyrjes amerikane në Irak dhe asaj ruse në Gjeorgji. Në fakt, në këto vite u konstatua një marrëdhënie në zhvillim, me prirje të theksuar nga pakësimi i besimit e bashkëpunimit dhe hapësirë më e gjerë e mosbesimit, armiqësisë e konfrontimit. Me sa duket, realiteti i sotëm tregon mosarritjen e synimit të Obamës, që duket se mbante parasysh vullnetin e SHBA, por jo dhe ambiciet e interesat gjeostrategjike të Rusisë dhe Putinit. Tash ka një ndryshim esencial dhe një evoluim të rrezikshëm të marrëdhënieve mes SHBA dhe Rusisë.

Tash Rusia ka vendosur të trashë zërin, të tentojë të diktojë e të vërë kushte, të tregojë forcën, duke vringëlluar armët, përfshi edhe ato bërthamoret e të vendosë veto në Këshillin e Sigurimit të OKB. Ka tashmë një pikë kulmore tensionimi, sidomos pas rrëzimit të marrëveshjes së armëpushimit në Siri, apo planit të paqes. Pas bombardimit nga avionë amerikanë, të një njësie ushtarake të Sirisë, ku u vranë rreth 62 ushtarakë dhe SHBA vendosi të investigonte këtë veprim, shumë shpejt erdhi bombardimi i kolonës së ndihmave të OKB, shoqëruar me një ofensivë të ushtrisë siriane, të mbështetur nga Rusia në Alepo kundër rebelëve, duke rimarrë nën kontroll brezin perëndimor, që përfshin 5 qytete siriane. Rusia e mendoi të përshtatshëm momentin për të avancuar më tej, duke instaluar një sistem antiraketor me S-300 dhe duke dërguar një aeroplanmbajtëse për monitorimin e brigjeve siriane.

Ngjan ky zhvillim me një prag lufte apo mundësi konfrontimi mes SHBA dhe Rusisë, në kushtet kur SHBA po shkon drejt zgjedhjeve të reja presidenciale të nëntorit dhe kur shfaqet edhe loja jo rastësore mes Putin e Erdogan. Siç shihet, ka një shpejtim të zgjerimit të përmbajtjes së luftës së ftohtë 2, që mbart në vetvete edhe veçoritë aktuale. SHBA kanë deklaruar se u japin fund bisedimeve direkte në arritjen e një armëpushimi në Siri. Dështimi i bisedimeve për Sirinë është një fakt i avancimit të strategjisë së superfuqisë botërore të Rusisë, por edhe një lajm i keq, sa i përket sigurisë e stabilitetit. SHBA, duke nënvizuar se ka bërë gjithçka për t’i dhënë fund dhunës në Siri, akuzon direkt Rusinë. SHBA ka deklaruar se nuk ka qenë një vendim i lehtë, por ishte pasojë e faktit apo kërkesës së Putinit, që vendos kushte për zbatimin e marrëveshjes së plutoniumit. Duket se Rusia, duke dëshmuar një hap force, dëshiron apo synon një cilësi tjetër marrëdhënieje, teksa vendos kushte të detyrueshme dhe minon bashkëpunimin. Rusia ka kërkuar heqjen e të gjitha sanksioneve të vendosura kundër Rusisë nga Perëndimi, por edhe tërheqjen e trupave të SHBA nga vendet anëtare të NATO-s në Europën Lindore. Pas kërkesës vjen edhe kërcënimi se, nëse SHBA nuk reagon ndaj kësaj kërkese, Rusia nuk do t’u përmbahet më marrëveshjeve të vitit 2010 për plutoniumin, element thelbësor për prodhimin e armëve bërthamore.

Siç shihet, Rusia shfaqet urdhëruese, kushtëzuese, kategorike e prepotente. Brenda këtij qëndrimi kuptohet qartë se Rusia hapur ka shpallur ndarjen e fuqisë dhe rivalitetin me SHBA. Tash Rusia kërkon tjetër status në marrëdhëniet me SHBA, duke i dhënë të drejtën vetes të vendosë kushte kategorike, shoqëruar me një demonstrim të hapur të forcës së saj. Këtu nuk mund të mos tërheqë vëmendjen fakti se Rusia, duke u kërkuar SHBAve tërheqjen e trupave të saj nga vendet e Europës Lindore, tregon më së miri objektivin gjeopolitik e ekspansionist ndaj vendeve ish-anëtare të kampit socialist, tashmë anëtare të NATO-s e të BE. Tregon nevojën e Rusisë për zgjerim të sferës së influencës, ku vendet e ish-BS e të kampit socialist shpallen tashmë objektiv i rëndësishëm gjeostrategjik. Duke treguar kufijtë e interesit e të influencës, Rusia duket se kërkon një lloj pazari me SHBA e Perëndimin, apo kërkon t’ia u bëjë të qartë se çfarë kërkon të arrijë. Kjo ndodh në kushtet kur Rusia ka shkelur hapur ligjin ndërkombëtar dhe shfaq mosnjohje të traktateve apo marrëveshjeve të nënshkruara më parë. Kjo sjellje e Rusisë dëshmon se Rusia ka një avancim të rrezikshëm, sepse duket se kërkon konfrontim me SHBA.

Nëse më parë Rusia nuk e ka parë me sy të mirë anëtarësimin në NATO të vendeve europiano-lindore, ose e ka kritikuar këtë hap, tash ajo ka avancuar rrezikshëm, teksa ka filluar të vendosë kufij të influencës apo të interesave gjeostrategjike të saj. Dhe kjo sjellje shoqërohet me akuza ndaj SHBA e Perëndimit për veprime jomiqësore ndaj Rusisë. Siç po shihet tashmë hapur, Putini i konsideron ish-vendet e kampit socialist si pjesë të Rusisë, si pronë të saj e jo si shtete, kombe e popuj sovranë, që kanë të drejtën e tyre të shprehin vullnetin e tyre për të qenë sovranë në vendimmarrje dhe orientimin e zhvillimit të tyre. Ky qëndrim i Rusisë dëshmon se ajo nuk e njeh realitetin e ndryshuar pas rrëzimit të komunizmit, se synon të revizionojë një realitet të krijuar e konsoliduar. Kjo do të thotë se Rusia ka shfaqur konkretisht orekset ekspansioniste të saj, apo se ka shpallur publikisht përmbajtjen e ekspansionizmit të saj. Putini po dëshmon se nuk është thjesht ëndërrimtar dhe i dashuruar pas idesë së shtetit të madh, por edhe po shfaq vendosmëri të plotësojë ambicien ekspansioniste. Sjelljet e tij më të fundit dëshmojnë se nuk e përjashtojnë edhe forcën ushtarake në realizimin e kësaj ambicieje. Dhe kjo përbën një alarm të vërtetë për sigurinë, paqen e stabilitetin e rendit botëror.

Putini shfaqet sot si i orientuar nga forca e lufta, nga konfrontimi, për të plotësuar objektivat gjeostrategjikë. Ai realisht synon të shqepë rendin botëror, sistemin e marrëdhënieve ndërkombëtare. Tash Rusia po tregon se ka menduar se mund të dalë nga pozicioni i mëparshëm në marrëdhënien me SHBA, ku sipas Rusisë, SHBA e shihte veten në një pozicion komanduesi. Putini mendon se tashmë i ka elementët e forcës që të ndryshojë këtë pozicion, duke u shfaqur se është i gatshëm e i vendosur të përballët me SHBA. Rusia është e qartë në akuzën e kërkesën e saj, teksa flet për çekuilibër politik e ushtarak dhe ekonomik në botë, me të cilin kupton statusin e SHBA si superfuqi e vetme botërore, por që ka vendosur ta sfidojë. Madje, Putini fajëson SHBA, që sipas tij, administrata e Obamës ka bërë gjithçka për të shkatërruar besimin, që inkurajoi bashkëpunimi mes dy vendeve, duke e shoqëruar me pozicionin se Rusia nuk do të pranojë gjuhën e dyfishtë të SHBA dhe se tashmë ka mbaruar koha e dallimeve diplomatike.

Në fakt, Rusia u thirr në bashkëpunim e partneritet me Perëndimin e NATO-n, duke i dhënë jetë një partneriteti konkret NATO-Rusi, ku Putini shfaqi për një kohë pozicionin e konstruktivitetit. Megjithatë, asnjë fakt, veprim apo presion konkret i SHBA-ve apo NATO-s nuk është bërë publik nga Rusia, që të argumentonte mbylljen e partneritetit. Madje, tashmë është fakt se Putini e përdori këtë partneritet e periudhë për t’u përqendruar në përgatitjen e kushteve e standardeve të nevojshme për statusin e superfuqisë botërore. Ishte Rusia që shkaktoi krizën gjeorgjiane e kafshimin e Gjeorgjisë me dy republikat e vetëshpallura të Osetisë së Jugut e Abkhazisë, duke avancuar më tej me aneksimin e Krimesë dhe konfliktin në Ukrainë, që aktualisht përbën një rrezik të madh destabiliteti të sigurisë e paqes. A nuk është ky veprim shkelje flagrante e ligjit ndërkombëtar nga Rusia? A nuk ka shkelur Rusia në këtë mënyrë memorandumin e Budapestit, të nënshkruar edhe prej saj? A nuk ka kërcënuar hapur Rusia vendet balltike, por edhe Poloninë e Rumaninë, me rastin e instalimit të sistemeve mbrojtëse raketore?

A nuk ka forcuar ndjeshëm dispozitivin ushtarak Rusia nga Arktiku në Detin e Zi? A nuk ka vendosur së fundi Rusia armë bërthamore në një hapësirë në kufi me Lituaninë e Poloninë? A nuk po kryen Rusia incidente me shkelje të hapësirave ajrore të vendeve balltike, apo dhe anëtare të NATO-s? A mund t’i mohojë njeri këto fakte, kur nuk ka asnjë fakt veprimi nga Perëndimi e SHBA ,që të ketë elementët e shkeljes së ligjit ndërkombëtar, apo të sovranitetit të ndonjë shteti sovran? Nuk ka nga SHBA ndonjë qëndrim konkret refuzimi për dialog e bashkëpunim me Rusinë, mbështetur në principe të njohura ndërkombëtarisht. Është domethënës qëndrimi amerikan i shprehur nga sekretari Kerry se, SHBA është e hapur të bisedojë me Rusinë për çështjen e Ukrainës, por mbështetur në principe e ligjshmëri. SHBA nuk është përpjekur ta dobësojë, ta përçajë apo ta izolojë Rusinë. Madje sjellja e SHBA në trajtimin e krizës siriane tregon se beson te përkushtimi i Rusisë në zgjidhjen e sfidave të përbashkëta. Te qëndrimi ndaj principeve e ligjit ndërkombëtar qëndron diferenca mes tyre. Po pse atëherë Putini ka zgjedhur rrugën e akuzave të përgjithshme e të paadresuara konkretisht?

Është plotësisht e kuptueshme se kjo sjellje është në funksion të zbatimit të vendimit të Putinit të vazhdimit të axhendës së superfuqisë botërore, që presupozon një cilësi tjetër marrëdhënieje të Rusisë me SHBA. Veprimet e Rusisë janë tashmë në funksion të sfidimit të SHBA, të rivalitetit me të, të plotësimit të ambicieve ekspansioniste, që i mendon edhe me konfrontim me SHBA. Me këtë kuptohet më saktë kërkesa e Putinit për largimin e trupave amerikane nga vendet e Europës Lindore, që siç duket i ka bërë target të objektivave gjeopolitikë. Ajo që përbën shqetësim të lartë sot është orientimi i vendosur i Putinit nga forca, nga përdorimi e vringëllimi i armëve, nga afishimi i njëlloj vendosmërie për konfrontim me SHBA, nga intensifikimi i incidenteve e provokimeve ajrore ndaj shteteve anëtare të NATO-s, nga spektaklet e instalimit të sistemeve raketore në Siri, Kaliningrad, nga shfaqjet dyshe të forcës ushtarake me Kinën etj. Këto qëndrime e një garë e shfrenuar armatimi po u japin hapësirë më shumë skifterëve të luftës, aventurizmit dhe trashjes së zërit nga ushtarakët.

Putini është i qartë dhe e kupton se rivalitetin e ka me SHBA, por ai punon për një përçarje të Perëndimit për thellimin e krizës së BE dhe zhvillimin e grindjeve të brendshme, por edhe me SHBA për një defaktorizim të rolit të NATO-s në drejtim të sigurisë e të stabilitetit të rendit botëror. Në një moment të vështirë tensionimi dhe avancimi të ekspansionizmit rus dhe në funksion të thellimit të mosmarrëveshjeve brenda Perëndimit e NATO-s, njoftohet një takim i Putinit me Erdoganin, duke shfrytëzuar pjesëmarrjen në kongresin botëror të energjisë në Stamboll. Kjo vjen jo rastësisht pas një tensionimi të fundit mes Rusisë e SHBA dhe avancimit të strategjisë ruse të superfuqisë. Putin shfrytëzon kështu nevojën që Erdogan ka për të rikuperuar atë që ndodhi mes tyre, por edhe me grushtin e shtetit, si dhe një marrëdhënie problematike të Turqisë me BE dhe një lloj ftohjeje me SHBA për shkak të asaj që njihet si “çështja Gylen”, ku SHBA kërkon zbatim rigoroz të procedurave juridike, mbështetur në dokumente e fakte.

Pra, takimi i menduar i shërben synimit të zhvillimit të kontradiktave ekzistuese e kthimit në kontradikta të dallimeve aktuale. Putini gjithashtu, synon të shfrytëzojë maksimalisht situatën e brendshme të BE dhe sidomos atë që lidhet me idenë e hedhur në Bratislavë për forcat ushtarake të BE, apo të një komandoje që do të trajtojë problemet e sigurisë në kuadër europian. Është kjo një ide e vjetër, që është sjellë disa herë në skenë dhe që vjen aktualisht si nevojë konkrete e situatës së brendshme të BE. Me sa duket, avancimi i kësaj ideje i intereson Rusisë, sepse i shërben strategjisë së përçarjes së Perëndimit dhe dobësimit të rolit të NATO-s. Dhe në fakt, Perëndimi aktualisht është shfaqur si i çorientuar dhe jo i harmonizuar në reagime. Ai është shfaqur unik e sot duket si dy pjesë që janë bashkë, por kanë edhe dallime. SHBA shfaqet shumë e qartë në qëndrime e vendime dhe BE disi në vështirësi për t’u dakordësuar në qëndrime. Perëndimi po përjeton një problematikë komplekse, ku Europa është më e evidentuar, por edhe SHBA mund të përjetojë ndonjë problematikë, nëse kandidati republikan, që ka deklaruar disa linja problematike, fiton presidencën.

Në këto kushte Rusia mendon dhe realisht po rrit trysninë, për një rol dhe dominim në hapësirën europiane. Edhe kërkesa e shtruar e SHBA për heqjen e sanksioneve ndaj Rusisë, madje dhe për t’u dëmshpërblyer, vjen në një moment delikat kur në BE ka disa zëra që nuk janë për vazhdimin e tyre. Po në këtë funksion janë edhe përpjekjet e Rusisë për të mbështetur rritjen e ndikimit të nacionalizmit, populizmit e euroskepticizmit, me qëllim që të goditen e dobësohen vlerat europiane e perëndimore të zhvillimit. Është vërtet një evoluim i rrezikshëm i situatës dhe marrëdhënieve mes SHBA dhe Rusisë, por që shtron nevojën për t’i dhënë hapësirë më shumë vetëpërmbajtjes, gjykimeve gjakftohta, për t’i lënë më shumë vend dialogut e kthimit të besimit, më shumë vend politikës e diplomacisë e jo gjykimeve luftënxitëse e luftëdashëse, jo skifterëve dhe ushtarakëve, që janë të prirur nga forca, konfrontimi e përdorimi i armëve. Është koha për të menduar më shumë për paqen e jo për luftën.