Intervistë e Metës për “Kathmerini”: Ti shërojmë ‘plagët e historisë’ me kujdes

Ilir Meta flet në gazetën Kathimerini për marrëdhëniet shqiptaro-greke dhe të ardhmen e përbashkët

Për një zgjidhje-paketë në të gjitha çështjet e hapura të marrëdhënieve shqiptaro-greke, përfshirë “Çështjen Çame”, delimitimin e zonave detare dhe heqjen e ligjit të luftës – flet në intervistën e tij për gazetën Kathimerini Kryetari i Parlamentit shqiptar. Ilir Meta nuk pranon se ekzistojnë shkelje të të drejtave të pakicës greke në Shqipëri. Ai mbështet gjithashtu se të dyja palët duhet të përqendrohen në mbrojtjen e të drejtave të pasurisë së qytetarëve “në të dyja anët e kufirit”. “Nuk ka asgjë për të cilën nuk mund të bisedojmë” thekson ai.

Si do i karakterizonit marrëdhëniet greko-shqiptare në këtë moment?

Marrëdhëniet tona janë marrëdhënie shekujsh miqësie, bashkëjetese paqësore dhe interaktive në rajon. Miqësia jonë është kaq e lidhur ngushtë sa i tejkalon marrëdhëniet tradicionale shtetërore. Jam i kënaqur që kontaktet politike janë intensifkikuar dhe ky ishte qëllimi i vizitës sime, të forcojmë bashkëpunimin parlamentar me qëllim që të shtyjmë qeveritë respektive të avancojnë në një fazë më dinamike në bashkëpunimin tonë dypalësh. Kjo ishte pështypja pozitive që solla në Tiranë, përshtypja e një vullneti të përbashkët për të forcuar bashkëpunimin tonë.

Pavarësisht krizës ekonomike dhe momenteve të vëzhtira që ka kaluar populli grek, Greqia mbetet një prej partenëreve kryesorë tregtarë të Shqipërisë, ndërkohë që investimet greke luajnë një rol të rëndësishëm në ekonominë tonë. Ne ndjehemi krenarë për kontributin domethënës e të rëndësishëm të minoritetit grek në Shqipëri, ndërkohë që Greqia ka pritur qindra mijëra shqiptarë në dy dekadat e fundit të cilët kanë kontribuar pozitivisht në shoqërinë dhe ekonominë greke.

Jemi dy vende anëtarë të NATOs, boshte stabiliteti në rajon dhe ndajmë një rrugëtim të përbashkët euro-atlantik, të cilin duhet ta mirëmbajmë në interes të qytetarëve tanë. Besoj se vizita e delegacionit tim parlamentar në Athinë ishte një tjetër ‘gur’ në urën që po ndërtojmë, për të avancuar drejt një stadi ‘vllazëror’ të marrëdhënieve tona.

A mendoni se është e mundur të bëhet progres në një atmosferë akuzash publike? A nuk i pengon atmosfera publike – sidomos kur ka indikacione për rilindje të axhendës nacionaliste nga ana shqiptare – përpjekjet për të shtyrë përpara një axhendë pozitive? 

Siç diskutova gjatë takimeve në Athinë, të dyja palët jemi dakord se marrëdhëniet tona janë strategjike, praktike dhe jetike. Vullneti pozitiv dhe një axhendë dinamike bashkëpunimi dominojnë marrëdhëniet tona. Por siç e përmenda edhe gjatë takimit me Kryeministrin Tsipras, kemi trashëguar disa ‘plagë’ nga e kaluara të cilat duhet t’i trajotjmë me shumë kujdes dhe në mënyrë konstruktive, sepse një ‘plagë’ edhe kur e përkëdhel, lëndon! Duhet të ndalojmë tendencat, në të dy anët e kufirit, që përpiqen të spekulojnë dhe hedhin benzinë në zjarr duke përdorur çështje të së kaluarës për qëllime elektorale. Besoj se vullneti ekziston si në Tiranë, ashtu edhe në Athinë për të zgjidhru çdo çështje të mbetur nëpërmjet dialogut të hapur e transparent, përmes vullnetit të mirë, besimit të ndërsjellë, dhe përmes një përqasjeje konstruktive, ashtu siç bëjnë vendet evropiane. Pas vizitës sime në Athinë, unë shoh një dëshirë të sinqertë nga ana e qeverisë aktuale greke për të avancuar me zgjidhje të qëndrueshme për çështjet e të kaluarës. Kjo u pa edhe gjatë takimit që patëm me (përfaqësuesit e) Demokracisë së Re dhe partive të tjera opozitare. Ramë dakort të krijojmë një klimë konstruktive në të dy vendet, në interes të bashkëpunimit greko-shqiptar.

Sipas jush, cilat janë çështjet e hapura me Greqinë? 

Si fqinj të mirë është normale të kemi edhe disa çështje të hapura. Fqinjët janë si kushërinjtë e parë, ndajnë të njëjtin gjak, të njëjtën hapësirë, por kjo hapësirë të detyron njëkohësisht të zgjidhësh disa çështje me karakter praktik që unë i shoh më tepër si ‘fine tuning’. Si dy vende ballkanike, kemi trashëguar disa çështje nga e kaluara. Për mua, e para ka të bëjë me Ligjin e Luftës, të cilin Greqia e mban ende në fuqi ndaj Shqipërisë. Ky ligj i pakuptimtë ka nevojë të abrogohet përmes një akti formal akti që do të konfirmonte klimën ekzistuese pozitive mes dy vendeve tona. Mes dy fiqnjëve të mirë dhe dy vendeve anëtarë të NATOs nuk mund të ketë ‘Gjendje Lufte’. Ky është një paradoks! Çështja e dytë më e rëndësishme është ballafaqimi me të kaluarën dhe mendoj se edhe nëse hapen plagë të së shkuarës, ne duhet t’i trajtojmë (ato) në mënyrë konstruktive, pragmatike dhe bashkëpunuese. Nuk ka asnjë çështje për të cilën ne nuk mund të diskutojmë si fqinj! Përballja me historinë tonë, ashtu siç kanë bërë kombe të tjerë evropianë në të kaluarën, do të përgatiste terrenin e duhur për të gjetur zgjidhje për një sërë çështjesh të hapura që lidhen me varrezat greke në territorin shqiptar, tekstet e historisë, delimitimin e shelfit kontinental dhe patjeter me ‘Çështjen Çame’, për të cilën ne kemi qëndrime të kundërta dhe të ndryshme. Të gjitha këto janë çështje që trashëguam dhe shkaktojnë dhimbje në të dy anët e kufirit. Ne si Kuvend i Shqipërisë do të mbështesim shkëmbimet konstruktive e të sinqerta mes dy qeverive tona, të cilat duhet të punojnë për të gjetur zgjidhje praktike, pragmatike dhe “Win-Win”, duke lënë mënjanë çdo tendencë nacionaliste apo emocionale. Interesat tanë strategjikë duhet të prevalojnë mbi çështjet e trashëguara dhe e vetmja rrugë përpara është përmes dialogut, jo përmes manovrave oportuniste politike.

Ndjeni se vendi juaj kërcënohet prej Greqisë? 

Aspak! Ne ndjejmë se Greqia është një aleat dhe fqinj i mirë. Ne mbështetemi tek përkrahja e vazhdueshme e Qeverisë dhe Parlamentit tuaj për të avancuar axhendën tonë evropiane dhe ndjejmë se Greqia është një avokate/mbështetëse e rëndësishme e Shqipërisë në BE. Kjo është pikërisht arsyeja përse në të gjithë takimet në Athinë këmbëngula se ligji paradoksal i luftës nuk bën sens mes dy partnerëve miq, fqinj dhe anëtarë të NATO-s.

Përse nuk ka patur progres nga ana juaj me çështjen e varrezave greke dhe të ZEE?

Kjo duhet të jetë pjesë e një pakete të përbashkët që trajton shqetësimet dhe çështjet e hapura për secilën palë. Të dy palët duhet të dëgjojnë, të evaluojnë dhe të diskutojnë profesionalisht dhe konstruktivisht. Parlamenti i Shqipërisë do të mbështesë një progre domethënës përmes këtij mekanizmi. Për sa i përket Varrezave Greke, jam i informuar se ekziston një komision i përbashkët ashtu si edhe për tekstet e historisë. Ata duhet t’i lëvizin gjërat përpara dhe ne si parlamente në të dy vendet kemi rënë dakort ta mbështesim punën e tyre.

Kohët e fundit janë shtuar ankesat nga minoriteti grek në Shqipëri mbi shkelje të të drejtave të pronësisë në zonat e tyre. A nuk e bën perspektiva evropiane e vendit tuaj të detyrueshme që ju t’i trajtoni këto çështje?

Nuk besoj se ka ndonjë shkelje të të drejtave të minoritetit grek në Shqipëri. Kjo është thjesht e pavërtetë dhe e pambështetur, siç ka qenë edhe në të kaluarën subjekt i spekulimeve. Cështja e të drejtave pronësore prek një shumicë të qytetarëve shqiptarë, përfshirë ata të minoritetit grek, sepse ky është një prej problemeve më komplekse që trashëguam nga regjimi komunist shqiptar. Eshtë edhe shqetësimi ynë si politikanë, sepse të drejtat e pronësisë afektojnë investimet e huaja në vend. Por jam dakort me ju se i duhet kushtuar më tepër vëmendje çështjes së pronësisë të të gjithë qytetarëve, në të dy anët e kufirit, si një çështje bazike e të drejtave të njeriut dhe praktike.

Si mendoni se do të ndryshojë projekti TAP rajonin dhe marrëdhëniet në rajon në të ardhmen?

TAP është shumë i rëndësishëm për të dyja vendet, për rajonin dhe patjetër për tërë sigurinë energjitike të Evropës. Ne kemi bashkëpunim të mirë për projektin TAP ku Shqipëria e vlerëson ekspertizën greke gjatë implementimit të këtij projekti në terren. TAPi çel mundësi të reja për investime dhe projekte në të dy vendet, po të marrim në konsideratë këtu zgjatimin IAP të gazsjellësit drejt Malit të Zi dhe Kroacisë. Unë besoj se pesha gjeo-strategjike e Shqipërisë dhe Greqisë, si shtylla stabilitetit në rajonin tonë, vetëm rritet.